به گزارش آژانس خبری کاسپین، بر اساس آخرین گزارش مرکز مطالعات و تحقیقات دریای کاسپین که در خرداد ۱۴۰۴ منتشر شده است، روند کاهش سطح آب بزرگترین پهنه آبی بسته جهان همچنان ادامه دارد؛ روندی که از سال ۱۳۷۵ آغاز شده و تاکنون موجب پسروی قابلتوجهی در سواحل جنوبی و شمالی این دریا شده است.
در این گزارش تاکید شده که اگرچه میزان بارشها در بخش شمالی حوضه آبریز کاسپین بهویژه در رودخانه ولگا افزایش یافته، اما ورودی آب به دریا روندی کاهشی داشته است؛ پدیدهای که نشاندهنده وجود ناهماهنگی در چرخه هیدرولوژیک منطقه است. کارشناسان عوامل متعددی همچون مدیریت آب در حوضه ولگا، افزایش تبخیر، تغییرات اقلیمی و سدسازیهای گسترده را از دلایل احتمالی این وضعیت عنوان میکنند.
دکتر نیما فرید مجتهدی، اقلیمشناس و استاد دانشگاه، با اشاره به سوابق تاریخی نوسانات سطح آب کاسپین، گفت: این دریا در دهههای گذشته بارها با پیشروی و پسروی همراه بوده است. در دهه ۵۰ خورشیدی شاهد عقبنشینی حدود دو متر بودیم و در دهه ۷۰ بر اثر پیشروی آب، سکونتگاهها و سازههای ساحلی خسارات جدی متحمل شدند. طی سالهای اخیر نیز دریای کاسپین بار دیگر وارد فاز پسروی شده و مشابه دهه ۵۰، حدود دو متر عقبنشینی داشته است.
وی با تأکید بر اینکه شرایط کنونی متفاوت از دورههای پیشین است، افزود: اکنون با پدیده گرمایش جهانی و تغییر اقلیم مواجه هستیم که آثار آن در حوزه کاسپین به شکل خشکسالی مزمن، افزایش تبخیر و کاهش بارشهای برفی نمایان شده است. در برخی مناطق، دمای هوا تا شش درجه بیش از نرمال افزایش داشته که این امر نشانهای از بحران آبی جدی در حوضه است.
این اقلیمشناس خاطرنشان کرد: پسروی آب کاسپین تاکنون در برخی نقاط سواحل ایران به بیش از ۳۰۰ متر رسیده است و اگر این روند به ۵۰۰ تا ۶۰۰ متر برسد، بخشهایی از کرانه جنوبی به بیابانهایی مملو از ماسه و نمک تبدیل خواهد شد.
به گفته او، چنین شرایطی نهتنها محیط زیست، بلکه سکونتگاههای انسانی و فعالیتهای اقتصادی ساحلی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
یکی از مهمترین پیامدهای کاهش تراز کاسپین، تهدید تالابهای وابسته به این دریاست. دکتر مجتهدی با هشدار نسبت به خطر خشک شدن تالابهای انزلی و میانکاله گفت: این تالابها بهطور مستقیم تحت تأثیر تغییر سطح آب قرار دارند. با ادامه پسروی، پدیده مکش آب از تالابها تشدید شده و حیات این زیستبومهای ارزشمند در معرض نابودی قرار میگیرد.
وی همچنین به خطر شکلگیری کانونهای جدید گرد و غبار اشاره کرد و افزود: بیابانی شدن کرانههای جنوبی میتواند موجب بروز طوفانهای نمکی و ماسهای شود. از آنجا که بادهای غالب منطقه از سمت شمال به جنوب میوزند، این ذرات معلق به سمت سکونتگاههای انسانی منتقل شده و تهدیدی برای سلامت و معیشت مردم خواهد بود. بنابراین ضروری است با کاشت گونههای گیاهی بومی مقاوم به شوری، خاک سواحل تثبیت و از فرسایش بادی جلوگیری شود.
این کارشناس تاکید کرد: اگرچه در افکار عمومی گاه از نقش روسیه در کاهش سطح آب کاسپین به دلیل سدسازیهای گسترده سخن گفته میشود، اما گزارشهای معتبر علمی نشان میدهد که این روند بیش از همه به ضرر سواحل شمالی از جمله روسیه و قزاقستان خواهد بود، چرا که این مناطق عمق کمتری دارند و عقبنشینی آب، خسارات جبرانناپذیری برای آنها به دنبال خواهد داشت.
وی در پایان خواستار پایش مستمر وضعیت تراز آب کاسپین توسط نهادهای علمی و تحقیقاتی و همچنین بازنگری در مدیریت منابع آب حوضه شد و گفت: کاسپین یک دریاچه بسته است و برخلاف اقیانوسها از ذوب یخهای قطبی بهرهمند نمیشود. افزایش تبخیر و کاهش بارش برف در سالهای اخیر نشان میدهد که بدون برنامهریزی جدی، آینده این پهنه آبی و زیستبومهای وابسته به آن در معرض تهدید جدی قرار دارد.
کد خبر:
41419
